Әлемдік өркениеттегі ислам дінінің орны
Әлемдік өркениеттің дамуында дін тек мәдениет пен саясатқа ғана емес, адам психикасына, оның ішкі жан дүниесіне де зор ықпал етті. Соның ішінде ислам діні – адамның рухани тепе-теңдігін сақтауға, ой-сана мен мінез-құлқын реттеуге бағытталған ілім. Психология ғылымы тұрғысынан қарағанда, ислам тек сенім жүйесі емес, ол адамның эмоциялық тұрақтылығына, тұлғалық дамуына және қоғамдағы үйлесімді қарым-қатынастарға негіз болады.
Ислам діні адамның жан дүниесін тыныштандыруға, уайым-қайғыны жеңуге көмектесетін қағидаларға толы. Құранда сабыр, шүкіршілік, үміттену секілді ұғымдардың жиі айтылуы адамның стресс жағдайында психологиялық қорғаныс механизмін қалыптастырады. Намаз оқу, дұға жасау, зікір айту – эмоционалдық күйді реттеп, психологиялық релаксация береді.
Психологияда адамның басты проблемаларының бірі – болашаққа деген қорқыныш пен белгісіздік сезімі. Ислам сенімінде тағдырға иман ету, Алланың әділдігіне сену арқылы адамда ішкі тыныштық, сенімділік қалыптасады. Бұл – алаңдаушылық деңгейін төмендетіп, күйзелісті жеңілдететін маңызды фактор.
Ислам ілімі адамды өзін-өзі жетілдіруге шақырады. Ізгі амалдар жасау, өзін бақылау (мурақаба), нәпсіні тәрбиелеу – бұл жеке тұлғаның өзін-өзі дамытуына ықпал етеді. Психологияда «өзін-өзі реттеу» ұғымы бар, ислам осыны діни практика арқылы жүзеге асырады.
Исламда өзара сыйластық, әділдік, қайырымдылық қағидалары қоғамдағы қарым-қатынасты реттейді. Зекет беру, садақа тарату – әлеуметтік теңдікті қамтамасыз ететін психологиялық механизм. Бұл адамдардың эмпатиясын арттырып, әлеуметтік ынтымақтастықты күшейтеді.
Психологияда қақтығыстарды шешудің түрлі тәсілдері бар. Ислам осы тұрғыда кешірім, сабыр және диалогты насихаттайды. Бұл әдістер психологиялық тұрғыдан агрессияны төмендетіп, қарым-қатынасты тұрақтандырады.
XXI ғасырда психологиялық денсаулық мәселесі әлемдік деңгейдегі өзекті тақырыпқа айналды. Стресс, жалғыздық, күйзеліс, суицид сияқты құбылыстардың артуы рухани тірек пен психологиялық қолдаудың қажеттілігін көрсетеді. Осы тұрғыда ислам діні адамдарға сенім, үміт, сабыр сыйлап, қоғамдағы рухани-эмоциялық тепе-теңдікті сақтауға ықпал етеді. Исламның құндылықтары – бейбітшілік, мейірім, әділет – қазіргі өркениеттің дамуы үшін психологиялық тұрғыдан да маңызды.
Ислам діні – әлемдік өркениеттің дамуына тек ғылым мен мәдениет саласында ғана емес, психологиялық тұрғыдан да үлкен үлес қосқан құбылыс. Ол адамның жан дүниесін тыныштандырып, тұлғалық дамуына жол ашады, қоғамдағы әлеуметтік үйлесімді нығайтады. Сондықтан исламның әлемдік өркениеттегі орны – тек тарихи мұра ғана емес, қазіргі заман психологиясы үшін де өміршең құндылық.
Автор публикации
